TrueNAS SCALE – Dataset, Zvol i Pool

TrueNAS SCALE to potężny system open-source do zarządzania danymi, oparty na systemie plików ZFS. ZFS jest sercem TrueNAS i pozwala na organizowanie danych w struktury zwane pool, dataset i zvol. Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z TrueNAS SCALE, te terminy mogą wydawać się skomplikowane. W tym artykule wyjaśnimy w prosty sposób, czym są te elementy, czym się różnią i jak możesz je wykorzystać w praktyce. Artykuł jest napisany z myślą o początkujących, więc nie musisz znać się na serwerach – wszystko wyjaśnimy krok po kroku!

Czym są Pool, Dataset i Zvol w ZFS?

ZFS (Zettabyte File System) to zaawansowany system plików używany w TrueNAS SCALE do zarządzania danymi. Pool, dataset i zvol to różne sposoby organizacji danych w ZFS, każdy z nich ma swoje unikalne zastosowania. Poniżej znajdziesz ich definicje i różnice.

1. Pool (Pula ZFS)

Pool to podstawowa jednostka przechowywania w ZFS. Jest to zbiór fizycznych dysków (np. HDD lub SSD), które TrueNAS łączy w jedną dużą przestrzeń magazynową. Możesz myśleć o puli jak o „wielkim magazynie”, w którym przechowujesz wszystkie swoje dane.

• Jak działa: Pool jest tworzony z jednego lub więcej dysków w konfiguracji (np. RAID-Z, mirror). Na przykład, jeśli masz 4 dyski, możesz stworzyć pulę o nazwie tank, która łączy ich przestrzeń.
• Przykład: Pula tank może mieć 10 TB przestrzeni, utworzonej z 4 dysków po 3 TB w RAID-Z1.
• Do czego służy: Pool to fundament, na którym budujesz dalsze struktury (datasety i zvole). Bez puli nie możesz przechowywać danych.

2. Dataset

Dataset to folder w systemie ZFS, który działa jak oddzielny system plików. Możesz go porównać do folderu na komputerze, ale z dodatkowymi funkcjami ZFS, takimi jak snapshoty, kompresja czy deduplikacja.

• Jak działa: Dataset jest tworzony wewnątrz puli i przechowuje pliki oraz foldery. Możesz ustalać dla niego indywidualne ustawienia, np. włączyć kompresję lub ograniczyć miejsce (quota).
• Przykład: W puli tank możesz stworzyć dataset tank/dane do przechowywania zdjęć lub tank/kontenery dla kontenerów LXC/Incus.
• Do czego służy: Dataset jest idealny do przechowywania plików, folderów współdzielonych (np. przez SMB lub NFS) lub danych dla aplikacji, takich jak kontenery.

3. Zvol

Zvol (ZFS Volume) to wirtualny dysk blokowy w ZFS. Zamiast przechowywać pliki jak dataset, zvol działa jak wirtualny dysk twardy, który można podłączyć do maszyny wirtualnej (VM) lub używać jako urządzenia blokowego.

• Jak działa: Zvol jest tworzony w puli ZFS i zachowuje się jak fizyczny dysk. Możesz na nim stworzyć system plików (np. ext4) lub użyć go bezpośrednio jako dysk dla VM.
• Przykład: W puli tank możesz stworzyć zvol tank/vm-dysk o rozmiarze 100 GB, który będzie używany jako dysk dla maszyny wirtualnej.
• Do czego służy: Zvol jest używany głównie do maszyn wirtualnych lub aplikacji wymagających bezpośredniego dostępu do urządzenia blokowego (np. iSCSI).

Porównanie w tabeli

Element	Opis	Zastosowanie	Przykład
Pool	Zbiór dysków tworzący przestrzeń magazynową	Podstawa dla datasetów i zvoli	tank z 4 dysków
Dataset	Folder z funkcjami ZFS (snapshoty, kompresja)	Przechowywanie plików, folderów, kontenerów	tank/dane
Zvol	Wirtualny dysk blokowy	Dyski dla VM, iSCSI	tank/vm-dysk

Jak to wygląda w TrueNAS SCALE?

W TrueNAS SCALE pool, dataset i zvol są zarządzane przez interfejs graficzny (UI) lub wiersz poleceń. Oto jak te elementy są wykorzystywane w praktyce w TrueNAS SCALE:

• Pool: Tworzysz pulę w UI w sekcji Pamięć > Pule (Storage > Pools), dodając dyski w konfiguracji RAID-Z, mirror lub innej. Pula jest podstawą dla wszystkich danych na serwerze.
• Dataset: W UI tworzysz dataset w sekcji Pamięć > Datasets. TrueNAS SCALE automatycznie używa datasetów do przechowywania danych aplikacji (np. kontenerów LXC/Incus) lub współdzielonych folderów (SMB/NFS).
• Zvol: Zvole tworzysz w UI w sekcji Pamięć > Datasets > Add Zvol. Są one używane głównie dla maszyn wirtualnych w sekcji Wirtualizacja (Virtualization).

Do czego możesz wykorzystać Pool, Dataset i Zvol?

Jeśli dopiero zaczynasz z TrueNAS SCALE, oto kilka praktycznych przykładów, jak wykorzystać te elementy:

1. Pool – Twój magazyn danych

Zastosowanie: Pool to miejsce, w którym przechowujesz wszystkie dane – od zdjęć rodzinnych po kontenery i maszyny wirtualne. Przykład dla początkującego:

• Chcesz przechowywać filmy i zdjęcia? Stwórz pulę z kilku dysków (np. 2x 4 TB w mirror), aby mieć bezpieczne miejsce na dane.
• Jak to zrobić w UI:
  1. Przejdź do Pamięć > Pule > Dodaj.
  2. Wybierz dyski i konfigurację (np. Mirror dla bezpieczeństwa).
  3. Nazwij pulę, np. tank, i kliknij Utwórz.

2. Dataset – Organizacja danych i backup

Zastosowanie: Datasety są idealne do przechowywania plików, folderów współdzielonych lub danych aplikacji. Możesz tworzyć snapshoty, aby łatwo przywracać dane po awarii. Przykład dla początkującego:

• Chcesz udostępnić folder z dokumentami w sieci? Stwórz dataset tank/dokumenty i skonfiguruj go jako udział SMB.
• Chcesz backupować kontener LXC/Incus? Dataset tank/containers/docker-test-srvr automatycznie przechowuje dane kontenera, a snapshoty pozwalają przywrócić jego stan.
• Jak to zrobić w UI:
  1. Przejdź do Pamięć > Datasets > Dodaj dataset.
  2. Wybierz pulę (np. tank) i nazwij dataset, np. dokumenty.
  3. Włącz kompresję (np. lz4) i kliknij Zapisz.
  4. Aby stworzyć snapshot, przejdź do Pamięć > Snapshots > Dodaj i wybierz dataset.

3. Zvol – Dyski dla maszyn wirtualnych

Zastosowanie: Zvol jest używany jako wirtualny dysk dla maszyn wirtualnych lub aplikacji wymagających blokowego dostępu (np. serwer iSCSI). Przykład dla początkującego:

• Chcesz uruchomić maszynę wirtualną z Windows 10? Stwórz zvol tank/vm-windows jako dysk dla VM.
• Jak to zrobić w UI:
  1. Przejdź do Pamięć > Datasets > Dodaj Zvol.
  2. Wybierz pulę (np. tank) i nazwij zvol, np. vm-windows.
  3. Określ rozmiar, np. 100 GB, i kliknij Zapisz.
  4. Przejdź do Wirtualizacja > Dodaj VM, wybierz zvol jako dysk i skonfiguruj VM.

Jak to wykorzystać w TrueNAS SCALE? Praktyczne scenariusze

Oto kilka przykładów, jak początkujący może wykorzystać pool, dataset i zvol w TrueNAS SCALE:

• Domowy serwer plików: Stwórz pulę tank z 2 dyskami w mirror, a w niej dataset tank/zdjecia do przechowywania zdjęć rodzinnych. Udostępnij dataset przez SMB, aby mieć dostęp z komputera lub telefonu.
• Backup kontenera: Jeśli używasz kontenera LXC/Incus (np. docker-test-srvr), jego dane są przechowywane w datasecie tank/containers/docker-test-srvr. Twórz regularne snapshoty w UI, aby móc przywrócić kontener po awarii.
• Maszyna wirtualna: Uruchom serwer gry (np. Minecraft) na maszynie wirtualnej. Stwórz zvol tank/minecraft jako dysk dla VM i skonfiguruj maszynę w sekcji Wirtualizacja.
• Udział iSCSI: Jeśli masz urządzenia wymagające blokowego dostępu (np. inny serwer), stwórz zvol tank/iscsi i skonfiguruj go jako udział iSCSI w sekcji Udziały > iSCSI.

Jak zacząć? Proste kroki w UI TrueNAS SCALE

Dla początkujących, oto jak skonfigurować pool, dataset i zvol w UI:

1. Stwórz pulę:
   • Przejdź do Pamięć > Pule > Dodaj.
   • Wybierz dyski i konfigurację (np. RAID-Z1 dla bezpieczeństwa).
   • Nazwij pulę, np. tank, i kliknij Utwórz.
2. Stwórz dataset:
   • Przejdź do Pamięć > Datasets > Dodaj dataset.
   • Wybierz pulę tank, nazwij dataset (np. dane) i włącz kompresję.
   • Skonfiguruj udział SMB w Udziały > SMB, jeśli chcesz udostępnić dataset w sieci.
3. Stwórz zvol:
   • Przejdź do Pamięć > Datasets > Dodaj Zvol.
   • Wybierz pulę tank, nazwij zvol (np. vm-dysk) i ustaw rozmiar.
   • Użyj zvol w Wirtualizacja > Dodaj VM jako dysk dla maszyny wirtualnej.

Podsumowanie

Pool to podstawa, która łączy dyski w jedną przestrzeń magazynową. Dataset to elastyczny folder do przechowywania plików i danych aplikacji, takich jak kontenery LXC/Incus. Zvol to wirtualny dysk dla maszyn wirtualnych lub aplikacji blokowych. W TrueNAS SCALE wszystkie te elementy są łatwe do zarządzania przez UI, co czyni je dostępnymi nawet dla początkujących. Wykorzystaj pule do stworzenia bezpiecznego magazynu, datasety do organizacji danych i backupów, a zvole do uruchamiania maszyn wirtualnych. Dzięki ZFS możesz korzystać z zaawansowanych funkcji, takich jak snapshoty, bez skomplikowanej konfiguracji. Więcej informacji znajdziesz w dokumentacji TrueNAS SCALE oraz na linuxcontainers.org dla szczegółów o kontenerach LXC/Incus.